کــــــابل زمیـــــن


 

                          نــــــــو روز

جشن باستاني نوروز از زمانه‌هاي باستان تا كنون‌، با شكوهمندي در سرزمين افغانستان تجليل مي‌گردد. اين جشن باستاني كه نويد بخش ختم زمستان و آغازگر بهار مي‌باشد، تاريخ كهن دارد. در درازناي تاريخ اين جشن‌ِ بهاري از نسلي به نسلي به ميراث رسيده و در هر مقطع تاريخي‌، به تناسب شرايط و خواسته‌هاي زمانه به شكلها و شيوه‌هاي خاص برگزار شده است‌. در تجليل از اين جشن و مراسم كهن و باستاني‌، مبتني بر فرهنگ مردم سرزمين باستاني‌اي كه اكنون به نام افغانستان ياد مي‌شود، يك چيز عمده وجود داشته است كه همانا پيشواز از بهار و شكرگزاري در برابر خداوند بوده است‌.
در زمانة ما، هر ولايت و هر بخش افغانستان به شيوه‌هاي گوناگون محلي‌، نوروز را پيشواز مي‌گيرند; ولي يك چيز عام و مشترك كه وجود دارد اين است كه همة خانواده‌ها پيش از ورود نوروز، «خانه‌تكاني‌» مي‌كنند. خانه‌تكاني مفهومش اين است كه به خاطر استقبال از نوروز، اين نخستين روز بهاري و نخستين روز سال نو هجري خورشيدي‌، خانه‌هايشان را پاك و صفا مي‌نمايند. صندليها و بخاريها را مي‌بردارند و به تاوه‌خانه‌ها ديگر آتش نمي‌كنند. فرشها و بستره‌ها را مي‌تكانند و خانه‌ها، دهليزها و صحن حويلي را پاك و جارو مي‌نمايند. شيشه‌هاي ارسيها و كلكينها را مي‌شويند و صافي مي‌كنند. كوچه‌ها و پيرامون حويلي‌ها را پاك و صفا مي‌كنند. لباسهاي نو تهيه مي‌نمايند و يا لباسهاي كهنه را مي‌شويند و به خصوص مي‌كوشند كه براي كودكان لباس جديد آماده نمايند. تن‌هايشان را به حمامها و ساير جاهاي مناسب شست‌وشو نموده و مي‌كوشند كه جسم و جانشان را از آلودگيها پاك نمايند.
بدين ترتيب براي خوش آمد بهار و نوروز آمادگي مي‌گيرند و تلاش مي‌ورزند كه با چهره‌هاي شاد و لبان متبسم به استقبال جشن باستاني نوروز بروند. پيش از تحويل سال‌، سفره‌ها را با هفت سين يا هفت شين و يا هفت ميوه رنگين مي‌سازند; سبزي‌، ماهي و شيريني بايد بر سر سفره باشد. بعضاً شمعها را نيز روشن مي‌كنند. همة اعضاي خانواده بر گرد سفره جمع مي‌شوند و منتظر ورود نوروز و سال نو مي‌باشند. پدر و مادر و يا هر كه بزرگ خانواده باشد، بر صدر مجلس مي‌نشيند. در حين ورود سال نو، همة اعضاي خانواده دستها را به رسم دعا بالا مي‌كنند و بزرگ خانواده دعاي شكرگزاري را قرائت مي‌كند و همه در برابر دعاي شكرگزاري آمين گفته از خداوند التجا و تمنا مي‌نمايند تا سال نو را براي ايشان سال صلح و امنيت‌، آسايش‌، آرامش‌، خير و بركت ساخته و قدم سال نو را براي خانوادة ايشان و براي همة مردم وطن و مردم جهان نيك بگرداند.
پس از ختم دعا، كوچكان دستهاي بزرگان را بوسيده و بزرگان رخسار كوچكان را بوسيده‌، ورود سال نو و نوروز را به همديگر تبريك گفته و به صرف غذاهاي گوناگون و هفت ميوه كه بر سر سفرة رنگين مرتب چيده شده است مي‌پردازند.
در روز نوروز، زنان و مردان و به خصوص كودكان‌، لباسهاي نو و رنگارنگ پوشيده‌، همگي از خانه‌ها بيرون گرديده سبزه لگدكردن مي‌روند. سبزه لگدكردن مفهومش اين است كه به سوي طبيعت در فضاي باز، در دامنة كوهها، به تپه‌ها، دشتها، صحراها و در ميان كشتزارها و مزرعه‌ها و بالاي كوهها رفته هواي تازه و پر طراوت بهاري را استنشاق و استشمام مي‌نمايند. به چيدن گلهاي نورسته لاله و ساير گلهاي خودرو مبادرت كرده‌، از گلها غنچه‌ها مي‌سازند و بعد رهسپار ميله‌جاها (تفرجگاهها) و يا منازلشان مي‌شوند.
در روز نوروز، در هر شهر و ديار، در جايگاههاي مخصوص كه معمولاً در گرد و نواحي زيارتگاهها مي‌باشد، به نام ميلة نوروز و به نام ميلة روز دهقان‌، ميله‌ها (مراسم خوشي و شادماني‌) تنظيم مي‌گردد. در اين ميله‌ها نمايشهاي قوچ جنگي‌، مرغ جنگي‌، سگ‌جنگي و نمايشهاي گاوهاي قلبه‌اي‌، سامان آلات زراعتي‌، اسبهاي بزكشي و اسبهاي سواري‌، نيزه‌بازي‌، شتردواني و ساير بازيهاي سرگرم كننده صورت مي‌گيرد. براي سرگرمي كودكان‌، اسبهاي چرخكي چوبي و ملاقي و ساير بازيها تنظيم گرديده‌، تخم‌هاي مرغ رنگ كرده شده و سامانهاي رنگارنگ بازي اطفال به فروش مي‌رسد.
به هر سو دكانهاي ماهي‌فروشي‌، جلبي‌فروشي‌، شيريني‌فروشي‌، خوراكه‌فروشي‌هاي گوناگون‌، سماوارهاي چاي و كبابي‌ها افتتاح مي‌شوند. صداي ساز و آواز از هر سو به گوش مي‌رسد و يك فضاي شادماني و خوشي همه را در آغوش مي‌گيرد. هر كس به هركس ورود نوروز و سال نو را تبريك گفته‌، براي همديگر سال خوش و نيكو آرزو مي‌كنند.
در روز نوروز خويشاوندان‌، دوستان و آشنايان به منزل همديگر رفته‌، سال نو را به همديگر شادباش گفته‌، كلچه نوروزي‌، هفت ميوه‌، چاي و شيريني صرف مي‌كنند و براي همديگر از خداوند سال نيك و باسعادت آرزو مي‌نمايند. همچنان اشخاص كم‌سن به نزد اشخاص مسن و سايرين به نزد بزرگان و اشخاص معمر براي تبريكي سال نو مي‌روند.
به طور معمول به خاطر ورود بهار كه زمان كشت و كار آغاز مي‌گردد، در تمام مراكز ولايات در جريان تجليل روز دهقان از طرف مسئولان دولتي به دهقاناني كه گاوهاي قلبه‌اي و شيري و ساير حيوانات خوب تربيه كرده‌اند و در توليد محصولات زراعتي‌، موفق بوده‌اند جايزه‌هاي تشويقي داده مي‌شود.
در روز نوروز ـ كه به نام روز نهال‌شاني نيز معروف گرديده ـ طبق معمول همه‌ساله‌، به نهال‌شاني مثمر و غيرمثمر و زينتي نيز مبادرت ورزيده مي‌شود.
در اين روز يكي از سنتهاي مردم‌، رفتن بالاي گورستان و دعاخواني براي گذشتگان است‌. در هر ولايت‌، منطقه و قرية افغانستان‌، جاهاي معروفي براي گردهم‌آيي وجود دارد كه در روز نوروز مردم در همان جاها به مقصد دعاي شكرگزاري ديد و بازديد و ميله‌كردن جمع مي‌شوند.


در كابل‌


مردم شهر كابل و حومة آن‌، در روز نوروز عمدتاً در زيارت سخي‌، شهداي صالحين‌، عاشقان و عارفان‌، خواجه صفا، باغ بابرشاه و زيارت ملا بزرگ جمع مي‌شوند. در اين روز در كابل دو رويداد هيجان‌انگيز صورت مي‌گيرد; يكي بلند كردن جنده (بيرق‌) زيارت سخي و ديگري بالا كردن توغ (علم‌) مندوي‌.
برافراشتن بيرق سخي در كابل‌: معتقدان و اخلاص‌مندان علي شيرخدا، چند روز پيش از نوروز به خاطر آمادگي از تجليل روز تولد شاه اوليا و پوش جديد علم مبارك و برافراشتن علم ترتيبات مي‌گيرند. شب نوروز همان جا در زيارتگاه سخي شب را با منقبت‌خواني در صفات امام علي و دعاخواني به پايان مي‌رسانند و روز نوروز كه نخستين روز سال نو خورشيدي مي‌باشد، به ساعت 9 صبح در حالي كه شاروال (شهردار) كابل و والي كابل و تعدادي از روحانيون و جمع غفيري از اهالي كابل حاضر مي‌ باشند، علم سخي‌، شاه اوليا، توسط معتقدان و اخلاص‌ مندان سرسپرده‌اش در ميان شور و هلهله و هيجانات مردم بلند مي‌گردد. در حين بلند شدن علم‌، اركستر بلدية كابل موزيك احترام می ‌نوازد و از هر سو صداهاي هيجان‌آميز «يا علي يا علي‌» و صداي كف‌زدنهاي هيجان‌انگيز به گوش مي‌رسد.
به خاطر اين مراسم عنعنوي و ديني‌، رئيس بلدية كابل و يكي از معمرترين روحانيان‌، بيانيه‌هايي ايراد مي‌نمايند و ورود سال نو و اين رويداد بزرگ را به همه تبريك و شادباش مي‌ گويند. بعد دعاييه‌اي خوانده می ‌شود و از خداوند التجا مي‌گردد كه در كشور صلح و امن برقرار بوده‌، خير بركت‌، صحت و سعادت دارين نصيب مردم گردد.
مردم را اعتقاد بر اين است هرگاه بيرق سخي به سهولت بلند شود، آن سال يك سال نيكو و پربركت بوده و اگر بيرق به مشكل بلند گردد، شگون آن سال خوب نيست‌.
بعد از اين كه بيرق بلند شد، كف ‌زدنهاي ممتد شادي‌آميز ادامه مي‌يابد و هر يك به همديگر اين رويداد با شكوه و نيكو را شادباش مي‌گويند و سپس هجوم زيارت كنندگان به سوي علم آغاز مي‌شود. هزاران نفر تلاش مي‌ورزند تا دستشان به چوب علم تماس نمايد و بدين‌گونه از ثواب زيارت كردن برخوردار شوند.
زنان دستمالهاي ابريشمين و ساير تكه‌هاي قيمتي را به خاطر برآورده شدن مرادشان به پاية بيرق سخي مي‌ پيچند و هركس تلاش می ‌ورزد كه اگر بتواند توته‌اي را از پوش جنده براي تبريك بركند.
معتقدان و اخلاص‌مندان مخصوص‌، در ميان اين گيرودار و كش‌ومكش تلاش مي‌ورزند تا نظم را حفظ نموده و گذرگاهي براي زيارت ‌كنندگان باز نمايند.
در جريان اين مراسم و هجوم سيل زيارت‌ كنندگان‌، گاهي حادثه‌هاي ناگواري هم رخ مي‌دهد و بعضيها زير پا گرديده صدمه‌هايي برمي‌دارند.
پيش از ورود نوروز و بالا شدن بيرق‌، بعضي از مريضان لاعلاج و يا صعب‌العلاج مي‌آيند و در پاي علم جا مي‌گيرند، به اميد اين‌كه سخي شاه اوليا موجب شفايابي آنان بشود.
بلند كردن توغ مندوي در كابل‌: مندوي كابل‌، جاي انبار و فروش مواد غذايي و ضرورتهاي گوناگون زندگي مردم است‌. دكانداران و مردم را عقيده بر اين است كه پوش كردن جديد توغ مندوي و برافراشتن مجدد آن‌، هر ساله به روز نوروز و اعطاي خيرات و نذر در اين روز اول سال‌، باعث خير و بركت مندوي مي‌شود و مندوي در جريان سال خالي نمي‌ماند.
 در صبح روز نوروز به ساعت 8 صبح‌، شاروال (شهردار) كابل از دفتر خويش با ساير اركان رسمي عالي رتبه بلدية كابل در طي يك مراسم رسمي در حالي كه موترش توسط پليسهاي موتر سايكل‌سوار اسكورت مي‌شود، به منظور برافراشتن توغ مندوي و بيرق زيارت سخي حركت مي‌نمايد. او نخست به مندوي رفته توغ مندوي را بلند مي‌كند و بعد از آن به زيارت سخي رفته در برافراشتن بيرق سخي سهم مي‌گيرد.
در مندوي همة علافان و ساير دكانداران و جمع غفيري از اهالي شهر كابل به منظور اشتراك در مراسم برافراشتن توغ مندوي‌، در ماركيت اساسي مندوي جايي كه بر بالاي دروازة ورودي آن بيرق بالا مي‌شود گرد مي‌آيند. توغ مندوي با يك تكه سبز پوش جديد گرديده‌، در ميان شور و هلهله جمع انبوهي از حضار برافراشته مي‌شود و رئيس بلدية كابل بدين مناسبت خجسته بيانيه‌اي ايراد مي‌نمايد و بعد توسط يك روحاني معمر دعاي شكرگزاري به آرزوي خير و بركت‌، صلح و امنيت ادا مي‌شود و بعد كلچه‌هاي نوروزي و شيرچاي و شيريني نوروزي صرف مي‌گردد.

عبدالكريم ميثاق                                

 

ميان نوروز و هويت تاريخی ما پيونديست کهن ،که درازنای تاريخ را از دور ها تا امروز می آيد.

نوروز گواه نامه و بيان گر گذشته يي بسيار دور ماست که وجودش را در توالی تاريخ کهن مرز و بوم از هزاران سال تا امروز آمده.

شگفت انگيز اين است که نوروز از انگشت شمار اسطوره هايست که بعد گذشت سده ها ، هنوز هم برگ کهن اش را مليون ها انسان ، پهلوی هم ورق می زنند.

در تقويم نژاد آريايی نوروز تجليل آفرينش و زندگی است. با نوروز است که فصل کرختی را بسوی بهار و به پيشواز حيات و تازگی عبور می کنند.

تاريخ نوروز بيشتر بر گمانه برپا شده تا حقيقت تحقيقی.

عمر نوروز را به درازای بودن اقوام آريايی رقم کرده اند. به روايتی از کتاب اوستا ( که وجودش را به دو هزار سال پيش از ميلاد تخمين می زنند) نوروز در زمان جمشيد يا "ياما" در بلخ باستان تجليل می شده.

به باور مردمان آن دوران خدا کاينات را در شش مرحله آفريده :

 ۱-  آسمان

۲ -  آب

۳ -  زمين

۴-  گياهان

۵ -  جانوران

۶ -  خلقت انسان که برابر است با نوروز

اينست که در بلخ چار هزار سال قبل ، نوروز را آغاز زندگی و آفرينش حساب کرده با آن به پيشواز و استقبال زندگی می رفته اند. بهار را زندگی زا و فصل بودن و هستی می شمرده اند.

نوروز همينگونه در درازای زمان پا به پای آريايی ها تا امروز آمد و ارث فرهنگی مردم اين نژاد شد.

به روايتی ديگر آريايان قديم ، پنج روز آخر سال را برای آمادگی نوروز می گذشتاندند.

در اين پنج روز که " پنجهء دزديده" ياد شده ، مردم خانه تکانی می کردند و لباس های نو می پوشيدند. دانه های رستنی سبز می کردند و خود را برای رسيدن نوروز آماده می کردند. باور داشتند که ارواح نياکان شان از جهان مينوی برای ديدار مانده گان شان می آيند و آن ها هرچه مانده گان خود را آراسته تر و پاکتر می يافتند، با شادی و دلخوشی بيشتری به جهان مينوی باز می گشتند.

به همين گونه نوروز در طول سده ها و هزاره ها با جلوه های از رواج ها و عنعنه های مردم ِ اين قسمت زمين خود را آراسته .

امروز با وجود گذشت هزاران سال ، باز هو بخش عظيمی از مردم نوروز را در افغانستان، ايران آسيايی ميانه ، هند ، پاکستان و ترکيه ... جشن می گيرند.

برای ملت افغانستان نوروز سالهاست که هنگامه وجودش غيبت يک هويت را به نمايش گذاشته و بس !

اميددارم که نوروز امسال پيام آور صلح و همزيستی انسانی در رنجکده ما افغانسان باشد.

 

 


کــــابل زمیــــن تمیــــم